Zonnepanelen op noord: kan het uit?

Zonnepanelen op het noorden? Een paar jaar geleden had een installateur je vierkant uitgelachen. Maar we leven in een nieuwe wereld. Zonnepanelen zijn spotgoedkoop geworden, en sinds de waarde van stroom sterk is gaan schommelen over de dag, telt niet meer alleen hoevéél je opwekt, maar vooral wannéér. Genoeg reden om de vraag serieus te stellen: kan een zonnepaneel op het noorden uit? We doken in de data — en het antwoord is verrassend!

Luister of kijk je liever? Check dan onze podcastaflevering over zonnepanelen op noord.

Inhoudsopgave

• Waarom noord ineens een optie is
• Hoe wekt een noordpaneel eigenlijk op?
• De cijfers naast elkaar
• Praktische aandachtspunten
• Voor wie is dit interessant?
• Conclusie

Waarom noord ineens een optie is

Dat zonnepanelen op het zuiden horen, klopte jarenlang zonder discussie: daar heb je de meeste zonuren en de hoogste piekopbrengst. Wat er veranderd is, is wat die kilowatturen wáárd zijn.

Per 1 januari 2027 stopt het salderen. Tot nu toe was elke teruggeleverde kWh evenveel waard als een afgenomen kWh — het maakte dus niet uit wanneer je opwekte. Straks krijg je voor teruglevering nog maar een fractie: bij een vast contract effectief zo’n kwart cent per kWh, en bij een dynamisch contract de beursprijs van dat moment. En laat die beursprijs nu juist het laagst zijn midden op de dag, als de zon het felst schijnt en heel Nederland tegelijk teruglevert — soms zelfs negatief.

Het gaat er dus niet langer om hoeveel kWh je opwekt, maar hoeveel je er zélf van gebruikt. En dan wordt een oriëntatie die opwekt op een gunstiger moment van de dag — buiten de grote middagpiek — ineens interessant. Dat we in ons vorige artikel al zagen voor oost en west. Maar er is één windrichting die daarbij altijd wordt overgeslagen: noord.

Daar komt bij dat panelen erg goedkoop zijn geworden. Volgens Milieu Centraal zit je nu op zo’n 87 cent per wattpiek voor een complete installatie. En van die kosten is maar 50 tot 60% het paneel en toebehoren; de rest is arbeid. Heb je die installatie (en de omvormer) al staan, dan zijn een paar extra panelen bijleggen relatief goedkoop — ook op een stuk noorddak dat anders leeg blijft.

Hoe wekt een noordpaneel eigenlijk op?

De zon komt toch nooit uit het noorden? In de winter klopt dat: dan staat de zon laag en schijnt hij recht vanuit het zuiden, en vangen noordpanelen vrijwel niets. Maar in de zomer ligt dat heel anders. Dan staat de zon veel hoger en maakt hij een grote boog over de hemel — hij komt in juni op in het noordoosten (rond 5 uur) en gaat onder in het noordwesten (rond 22 uur). In die vroege en late uren krijgt een noordpaneel wél degelijk direct zonlicht. En de rest van de dag vangt het diffuus, indirect hemellicht op, waar moderne panelen steeds beter mee overweg kunnen.

Maar wat is nu op de opbrengst? Dan moet je kunnen meten wat échte zonnedaken in Nederland opbrengen. Daarom zijn we heel blij dat we hiervoor gebruik konden maken van de data van Zonneplan. Dankzij deze data weten we niet alleen wat de opbrengst in kWh is, maar ook welke dynamische energieprijs daar tegenover stond.

Wat blijkt: op jaarbasis komt een noordopstelling uit op grofweg 65% van een zuidopstelling. Dat is veel meer dan de meeste mensen verwachten: geen halve opbrengst, maar bijna twee derde. (Klein detail: noordinstallaties liggen in de praktijk vaak net iets meer op het noordwesten dan het noordoosten, waardoor de opwek ’s avonds gemiddeld nog wat hoger piekt dan ’s ochtends.)

Zonnepanelen op noord wekken op jaarbasis slechts 35% minder op dan zonnepanelen op zuid.

De cijfers naast elkaar

Zonneplan werkt met data van heel veel klantinstallaties en kan daardoor per oriëntatie laten zien wat een vergelijkbaar systeem op jaarbasis oplevert — niet alleen in kWh, maar ook in euro’s en zelfconsumptie. Zo ziet dat eruit, met noord erbij:

Noord levert in absolute euro’s dus het minst op — logisch, want je wekt minder kWh op. Maar kijk je naar de andere kolommen, dan gebeurt er iets opvallends:

• Noord heeft de hoogste waarde per kWh (12,44 ct), hoger dan álle andere oriëntaties. Je wekt namelijk op buiten de grote zuidpiek, wanneer de beursprijs níet in de kelder zit.
• Ook de zelfconsumptie is bij noord het hoogst (35,3%), omdat je opwek beter samenvalt met je eigen verbruik in de ochtend en avond.
• De verschillen in euro’s zijn kleiner dan de verschillen in kWh. Noord wekt 65% van zuid op, maar levert bijna 71% van de opbrengst op. Elke opgewekte kilowattuur is bij noord dus relatief méér waard.

Wel een belangrijke kanttekening. Deze cijfers zijn gebaseerd op zo’n 50 klanten met een noordinstallatie — een klein aantal om harde conclusies aan te verbinden. Lees deze getallen dus vooral als een sterke indicatie, niet als een exacte belofte.

Praktische aandachtspunten

Wil je panelen op het noorden leggen, dan zijn er drie dingen waar je extra op moet letten.

• Schaduw weegt zwaarder. Omdat de zonnestraling op noord al minder direct is, heeft een schoorsteen of boom die schaduw werpt een relatief groter effect op je opbrengst. Kijk dus extra kritisch naar schaduwbronnen.
• Kies micro-omvormers. Bij een noord-zuidcombinatie wekken je panelen niet tegelijk evenveel op. Met een gewone string-omvormer presteert de hele reeks zo goed als het slechtste paneel — dat wil je hier niet. Micro-omvormers (of eventueel optimizers) laten elk paneel onafhankelijk werken, zodat een minder presterend noordpaneel de rest niet meetrekt. Bij noord zijn micro-omvormers de veiligste keuze, omdat optimizers een minimaal vermogen vragen dat noordpanelen niet altijd halen.
• Platter is beter. Misschien wel het meest verrassende punt: een lage hellingshoek is voor noordpanelen juist gunstig. In de zomer staat de zon hoog, en dan vangt een plat of flauw hellend dak meer (ook diffuus) licht dan een steile noordhelling. Heb je een plat noorddak, dan is dat dus eerder een voordeel dan een nadeel. Niet toevallig liggen de noordinstallaties in de data van Zonneplan gemiddeld platter (mediaan 25°) dan panelen op andere windrichtingen (37°).

Voor wie is dit interessant?

Kort gezegd: gaat het je puur om het maximale rendement, dan is noord niet je beste keuze. Maar ben je een groene voorloper die het mooi vindt om zelf stroom op te wekken en zo zelfvoorzienend mogelijk te zijn, dan kan een noorddak dat anders leeg zou blijven prima uit — met een wat langere terugverdientijd als eerlijke kanttekening.

Conclusie

Zonnepanelen op het noorden zijn allang niet meer zo gek als ze klinken. Samengevat:

• Noord levert minder kWh op dan zuid — zo’n 65% op jaarbasis — maar minder is niet nul. In de zomer wek je verrassend veel op, vooral in de ochtend en avond.
• Die kWh’s zijn relatief waardevol: je wekt op buiten de zuidpiek, wanneer de beursprijs hoger is, en je zelfconsumptie is zelfs iets beter dan bij zuid.
• De business case staat of valt met je investering. Als uitbreiding op een bestaande installatie kan het rendement prima zijn.
• Een dynamisch contract is cruciaal, en micro-omvormers plus een lage hellingshoek halen het beste uit een noorddak.
• Het is een aanvulling, geen startpunt. Nog geen panelen? Begin op het zuiden of oost-west.

Wil je de volledige business case per oriëntatie zien — voor zowel een vast als een dynamisch contract — lees dan ons artikel over zuid, oost en west. En heb jij zelf panelen op het noorden liggen, of overweeg je het? Laat het weten in de reacties, we zijn benieuwd naar je ervaring.