Zonnepanelen op zuid, oost of west: wat levert het meeste op?

Het klassieke advies is simpel: leg je zonnepanelen op het zuiden. Dat advies stamt uit het tijdperk van de salderingsregeling, waarin het moment van opwek financieel niet uitmaakte. Elke teruggeleverde kWh werd 1-op-1 weggestreept tegen een afgenomen kWh, ongeacht het tijdstip. Maximaliseren van het volume aan opwek was dus het enige dat telde — en zuid levert het meeste volume.

Per 1 januari 2027 verdwijnt die regeling. Daarmee verschuift de economische logica achter zonnepanelen fundamenteel: niet alleen hoeveel je opwekt telt, maar ook wanneer. En dat opent de vraag of een oost-, west- of oost-west-opstelling — die productie spreidt over meer uren — financieel inmiddels aantrekkelijker is dan zuid.

In dit artikel beantwoorden we die vraag met data van Zonneplan over het reële verbruik en de teruglevering van duizenden klanten in 2025, uitgesplitst naar paneeloriëntatie. Het korte antwoord: zuid wint nog steeds in absolute euro’s, maar het verschil is kleiner dan je op basis van het opwekvolume zou verwachten — en de nuances zijn waar het interessant wordt.

Zelfverbruik vs. terugleveren

Voor we naar oriëntaties kijken, eerst het kader. In een dynamisch contract na 2027 zijn er twee bedragen die ertoe doen.

Een kWh die je zelf verbruikt is ongeveer € 0,25 waard. Dat is de all-in leveringsprijs die je niet betaalt: de kale stroomprijs plus energiebelasting, ODE, leveringskosten en btw. Dit is wat je zou hebben moeten betalen om dezelfde kWh van het net te halen.

Een kWh die je teruglevert brengt onder een dynamisch contract gemiddeld zo’n € 0,05 op. Dat is de kale EPEX day-ahead prijs, gemiddeld over heel 2025, zonder energiebelasting en zonder handling fees. Bij sommige leveranciers komt daar nog een verkoopvergoeding van rond de 2 cent bij op (zoals bij Zonneplan en Frank Energie), waarmee je uitkomt € 0,07.

Het verschil is een factor 5. Bij vaste contracten – waar de terugleververgoeding netto rond 0,25 cent zit – loopt het verschil zelfs op tot een factor 100. In beide gevallen geldt dezelfde wet: zelf verbruiken loont, terugleveren is een troostprijs. Daarmee wordt zelfconsumptie de drijvende variabele in de business case — en daarmee wordt oriëntatie relevant, want oriëntatie bepaalt mede wanneer je opwekt.

Wat doet de zon, en wat doet de prijs?

De zon volgt een voorspelbaar pad: op in het oosten, hoogste punt rond het zuiden midden op de dag, onder in het westen. Een zuidopstelling produceert daarmee een smalle, hoge piek midden op de dag. Een oost-opstelling produceert een lagere piek vroeg op de dag. Een west-opstelling spiegelt dat naar de namiddag en vroege avond. Een oost-west-opstelling combineert beide en geeft een breder, vlakker dagprofiel.

Cruciaal voor de business case: de gemiddelde dynamische prijs per uur in 2025 was het laagst tussen 13:00 en 14:00 — precies wanneer een zuidopstelling piekt. Aan het eind van de middag en in de vroege avond, wanneer een westopstelling nog produceert, ligt de prijs structureel hoger. Productie verschuiven naar randuren is dus niet alleen gunstig voor zelfverbruik (verbruik en opwek vallen vaker samen), maar ook voor het tarief op het deel dat je wél teruglevert.

Productie per oriëntatie: zuid wint op volume

Voor een gelijk 5 kWp-systeem (de standaard die we hier hanteren om appels met appels te vergelijken) levert de Zonneplan-data de volgende jaarlijkse opwek op:

Dat oost-west minder oplevert dan een puur oost of west voelt contra-intuïtief, maar is een populatie-effect in het bestand:

• Klanten met een oost-west-opstelling hebben gemiddeld een puur oost (90°) en puur west (−90°) dakvlak — vaak platdakopstellingen met een lage hellingshoek, of huizen met zadeldaken die echt in oost-westrichting georiënteerd staan.
• Klanten met alléén een oost- of west-opstelling hebben gemiddeld een oost-zuidoost (65°) of west-zuidwest (−65°) dakvlak. Die azimut zit dichter bij zuid en levert daarom meer op.

Het is dus geen panelen-fysica die zegt dat een paneel in een oost-west-systeem slechter presteert dan een paneel in een west-systeem; het is de onderliggende oriëntatie van de daken. Mensen met een dak dat richting oost-zuidoost wijst leggen vaak alleen dat ene dakvlak vol, omdat het tweede dakvlak (noord-noordwest) te weinig opbrengst geeft. Mensen met een echt oost-west-dak benutten beide kanten, ook al staat elk paneel dan op een minder gunstige azimut.

Zelfconsumptie: oost-west wint

Het zelfconsumptiepercentage — het deel van de opgewekte stroom dat je direct zelf verbruikt in plaats van teruglevert — ligt over een heel jaar als volgt:

Op jaarbasis is het verschil klein: nog geen 1,6 procentpunt tussen hoogste en laagste. Maar het seizoenseffect is dramatisch. In de zomermaanden (april t/m augustus) zitten alle oriëntaties dicht bij elkaar, rond de 25%. De opwek is dan zo hoog dat je vrijwel altijd het overschot teruglevert, ongeacht je dakrichting.

In de wintermaanden (november t/m januari) schiet het zelfconsumptiepercentage omhoog. Voor een zuidopstelling kom je in januari net onder de 55% uit. Voor een oost-west-opstelling stijgt het tot bijna 70%. De opwek is dan zo laag dat vrijwel elke opgewekte kWh meteen wordt verbruikt. Dat oost-west daar zo’n 15 procentpunt boven zuid uitkomt, komt door de spreiding: de productie valt vaker samen met ochtend- en avondverbruik in plaats van met het middag-dal.

Pas op met percentages

Een hoog zelfconsumptiepercentage betekent niet hetzelfde als veel euro’s besparen. Kijk je naar absolute zelfverbruikte kWh’s, dan staat oost-west juist onderaan: 1.397 kWh, tegenover 1.662 kWh voor zuid.

Dat is geen toeval. Je huishoudelijk verbruik ligt min of meer vast. Er zit dus een plafond aan je maximale zelfverbruik. Een kleiner productievolume tikt dat plafond sneller aan en geeft mechanisch een hoger procentueel aandeel, maar lagere absolute besparing. Oost-west benut elke kWh procentueel het best – toch houd je aan het eind van het jaar minder zelfverbruikbesparing over dan bij zuid.

Waarde per opgewekte kWh

Combineer je opwek, zelfconsumptie en afname- en teruglevertarieven dan kun je de gemiddelde waarde uitrekenen die elke opgewekte kWh oplevert.

Hier wint oost-west wél. Elke opgewekte kWh wordt bij een oost-west-opstelling efficiënter omgezet in waarde, omdat een groter aandeel direct wordt zelfverbruikt en het teruglevertarief gunstiger is.

Maar – en hier zit de kern – efficiëntie per kWh telt alleen als je het volume vasthoudt. En dat doe je niet bij oost-west.

Onder aan de streep wint Zuid

Combineer volume, zelfconsumptie en tariefverschillen, en je krijgt de totale jaarwaarde van een 5 kWp-systeem per oriëntatie:

Op basis van Zonneplan-data uit 2025, geschaald naar een referentiesysteem van 5 kWp. Besparing zelfverbruik tegen de all-in afnameprijs (incl. energiebelasting, ODE, leveringskosten en btw). Opbrengst teruglevering tegen de kale EPEX day-ahead prijs, exclusief zonnebonus, inclusief verkoopergoeding.

Zuid levert dus € 584 per jaar op voor een 5 kWp-systeem. Een oost-west-opstelling met hetzelfde systeemvermogen blijft daar € 90 onder.

Zuid wint op volume. Meer uren vol zonlicht, meer opwek, meer euro’s. Oost-west wint op efficiëntie per kWh, doordat de productie zich beter over de dag verspreidt en vaker samenvalt met momenten waarop je thuis stroom gebruikt.

Onder saldering maakte dat verschil nauwelijks uit. Een kWh blijft een kWh, ongeacht het moment. Zodra saldering verdwijnt, telt het moment van opwek wél mee, en dat zie je terug in de waarde.

Nuances

Op een oost-west-dak passen vaak meer panelen.

Deze analyse vergelijkt een gelijk 5 kWp-systeem. In de praktijk benut een oost-west-installatie twee dakvlakken en past er fysiek meer vermogen op. Wie kan kiezen tussen “5 kWp op zuid” of “7 kWp op oost-west” krijgt een ander plaatje. Bij 7 kWp oost-west kom je rond de € 693 jaarwaarde uit — boven de € 584 van een 5 kWp-zuidsysteem. Voor de gemiddelde nieuwbouwer met een zadeldak in oost-westrichting is dat het reële scenario, niet een hypothetische keuze tussen gelijke vermogens.

Winteropwek telt zwaarder voor wie de winter elektrificeert

De analyse rekent met jaargemiddelden, maar de waarde van een kWh in januari (warmtepomp draait op vol vermogen, dynamische prijzen rond € 0,30 of hoger) is veel groter dan een kWh in juli (overproductie, kans op nul- of negatieve prijzen). Wie veel winter-stroom verbruikt heeft baat bij maximale absolute opwek — wat richting zuid wijst voor het allerlaatste extra dakvlak, óf richting méér panelen op oost-west om het volumeverschil te compenseren.

Het verleden biedt geen garantie voor de toekomst

We zijn nu uitgegaan van data uit verleden, namelijk 2025. Als de spread tussen midden-op-de-dag-prijzen en avondprijzen verder vergroot (door meer zon-PV, batterijopslag en flexibele tarieven), wordt productie buiten het middaguur structureel waardevoller. Dat is precies het profiel van oost en west. De getallen van vandaag kunnen over vijf jaar anders liggen — vermoedelijk in het nadeel van zuid.

Het 5 kWp-referentiesysteem is een rekenkundige standaardisatie

De cijfers per oriëntatie zijn berekend door per uur het feitelijke gedrag van de Zonneplan-klanten te nemen (zelfverbruik × afnameprijs voor besparing, teruglevering × EPEX-prijs voor opbrengst) en vervolgens lineair op te schalen naar 5 kWp via 5000 Wp / totaal Wp in het cohort. Dat is methodisch zuiver voor vergelijking tussen oriëntaties, maar voor de eigen situatie tellen ook installatiekosten, de levensduur van de installatie en eventuele opslag (thuisbatterij) zwaar mee.

Conclusie

Wie kiest tussen oriëntaties bij een vast systeemvermogen, doet er — ook na het salderen – verstandig aan om zuid te kiezen. Het volumevoordeel van zuid (5.036 kWh tegenover 4.064 kWh op oost-west) blijft groot genoeg om de hogere waarde per kWh van een oost-west-opstelling te overstijgen.

Maar het verhaal “alleen zuid is de moeite waard” klopt niet meer. Het verschil tussen oriëntaties valt kleiner uit dan het opwekverschil doet vermoeden, juist omdat elke zelfverbruikte kWh zwaarder telt dan elke teruggeleverde. Wie alleen een oost- of westdak heeft, hoeft niet te twijfelen: het rendement ligt op zo’n 10% onder zuid en de waarde per kWh is zelfs iets hoger.

Het echte voordeel van oost-west zit niet in deze tabel maar in de praktijk: er passen vaak meer panelen op. Wie kan kiezen tussen 5 kWp zuid of 7 kWp oost-west, zit met de oost-west-opstelling beter — én profiteert van een productieprofiel dat zich beter mengt met huishoudelijk verbruik.